Wydalanie

Wydalanie, budowa układu wydalniczego człowieka

Wydalanie

Wydalaniem nazywamy proces usuwania z organizmu końcowych produktów przemian metabolicznych, które są w nadmiarze szkodliwe. W wyniku wydalania z organizmu usuwane są także woda i sole mineralne.

Metabolizm, to całokształt przemian chemicznych i procesów fizycznych związanych z produkcją i zużywaniem energii niezbędnej do podtrzymania funkcji życiowych organizmu. Produktami końcowymi metabolizmu węglowodanów i tłuszczów są woda i dwutlenek węgla. Nadmiar wody usuwany jest z organizmu wraz z potem, moczem, kałem oraz przez płuca, a nadmiar dwutlenku węgla-przez płuca i, w dużo mniejszym stopniu, przez skórę. Natomiast produktem końcowym metabolizmu białek jest mocznik. Usuwany jest z organizmu wraz z moczem i, w dużo mniejszym stopniu z potem.

Układ wydalniczy

Układ wydalniczy odgrywa ogromną rolę w utrzymaniu homeostazy organizmu. Swoje zadania realizuje poprzez wydalanie zbędnych produktów metabolizmu, regulowanie ilości wody w organizmie, regulowanie gospodarki mineralnej oraz utrzymywanie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu. Układ wydalniczy bierze ponadto udział w regulowaniu ciśnienia krwi.

Budowa układu wydalniczego człowieka

Elementami budującymi układ wydalniczy człowieka są nerki, moczowody, pęcherz moczowy i cewka moczowa.

Nerka jest narządem parzystym, o fasolowatym kształcie i ciemnoczerwonej barwie. Długość nerki wynosi 10-12 centymetrów, a masa: 120-170 gramów. Znajdują się przy tylnej ścianie jamy brzusznej, po obu stronach kręgosłupa. Nerki położone są pomiędzy ostatnim kręgiem piersiowym, a drugim lędźwiowym. Zewnętrzna część nerki to kora nerki, a część wewnętrzna-rdzeń nerki. Rdzeń nerki składa się z 5-18 piramid nerkowych. Wierzchołki tych piramid uwypuklają się, tworząc brodawkę nerkową. Na jej szczycie są otworki, które stanowią zakończenie drogi wyprowadzającej mocz. Stamtąd mocz przepływa do miedniczki nerkowej, od której odchodzi moczowód. Podstawową jednostkę funkcjonalną nerki stanowi nefron. W skład nerki wchodzi ponad milion nefronów. Nefron tworzy torebka Bowmana, od której odchodzi długi i częściowo skręcony kanalik nerkowy. Torebka Bowmana otacza splot naczyń włosowatych, zwany kłębuszkiem nerkowym. Kanalik nerkowy podzielony jest na trzy odcinki: kanalik kręty pierwszego rzędu, pętli Henlego i kanalika krętego drugiego rzędu. Kanalik kręty drugiego rzędu uchodzi do kanalika zbiorczego.

Nerki spełniają dwa rodzaje funkcji. Funkcja wydalnicza polega na produkcji moczu, wraz z którym usuwane są końcowe produkty metabolizmu białkowego. Wydaleniu podlegają ponadto leki i inne obce dla organizmu substancje. Nerki spełniają też funkcję regulacyjną, dzięki której zapewniony jest stały skład i objętość płynów ustrojowych. Spełniając funkcję regulacyjną nerki przeciwdziałają ponadto wydalaniu niezbędnych dla ustroju substancji, takich jak glukoza, czy aminokwasy.

Moczowody to przewody, którymi z nerki do pęcherza moczowego płynie mocz ostateczny. Są one długie i parzyste. Od wewnątrz wyściela je błona śluzowa. Ich ściany zbudowane są z mięśni gładkich, których skurcze wywołują ruch moczu.

Pęcherz moczowy ma postać elastycznego worka, do którego uchodzą moczowody. Stanowi przejściowy zbiornik moczu. Jego pojemność osiąga około 700 ml. Wnętrze pęcherza wyściela błona śluzowa. Jego ścianę buduje stosunkowo gruba warstwa mięśni gładkich. Ujście pęcherza do cewki moczowej zamyka miesień zwieracz pęcherza. Mocz powoduje nacisk na mięśnie ściany pęcherza, co jest sygnałem dla zwieracza do skurczu, w wyniku którego następuje oddawanie moczu.

Cewka moczowa jest przewodem wyprowadzającym mocz na zewnątrz ciała. U mężczyzn pełni dodatkowo funkcję przewodu wyprowadzającego dla nasienia. Cewka moczowa kobiet jest znacznie krótsza. Wnętrze cewki moczowej wysłane jest błoną śluzową, a jej ściany zbudowane są z mięśni gładkich. Tuż poniżej zwieracza pęcherza znajduje się mięsień zwierający cewki.

Powstawanie moczu

Powstawanie moczu jest procesem trójetapowym. Najpierw zachodzi filtracja. Ma ona miejsce w torebce Bowmana. Krew, która przepływa przez kłębuszek nerkowy znajduje się pod wysokim ciśnieniem, co pozwala na wtłoczenie ponad 10% osocza krwi do torebki Bowmana. Do torebki Bowmana przechodzą takie substancje jak glukoza, aminokwasy, jony sodu, potasu, chloru i jony wodorowęglanowe oraz mocznik. Substancje te tworzą tak zwany mocz pierwotny. W kanalikach krętych pierwszego rzędu resorpcji ulega około 65% filtratu. Do krwi wracają między innymi takie substancje jak glukoza, aminokwasy, witaminy oraz wiele jonów. Dalsza resorpcja ma miejsce w pętli Henlego i kanalikach krętych drugiego rzędu. W efekcie około 99% moczu pierwotnego wraca do krwiobiegu. Jeśli stężenie jakiejś substancji we krwi jest duże, to nie musi ona ulegać resorpcji w kanalikach nerkowych i zostaje wydalona. Ponadto wiele substancji jest w sposób aktywny wydzielanych do przesączu z krwi. Dotyczy to między innymi jonów potasowych, wodorowych i amonowych oraz niektórych leków. Sekrecja ma miejsce głównie na terenie kanalików krętych drugiego rzędu. W ten sposób powstaje tak zwany mocz wtórny, który może zostać wydalony.

wydalniczy.gif
O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License